Valeur.Ölçtüğünüz sayı ile bankaya giren sayı arasında dört kesinti var.
Hakediş, tek bir rakamın yolculuğu değil. Yürütülen iş brüt olarak başlıyor, şantiyedeki malzeme ekleniyor, tevkifat iniyor, önceki sertifikalar iniyor, avans mahsubu iniyor, stopaj iniyor. Her adım rakamı değiştiriyor ve adımların sırası sonucu değiştiriyor. Bu sayfa o dört kesintinin ne olduğunu, hangi tabana bindiğini ve nerede tartışılabilir durduğunu anlatıyor.
Bu sayfadaki sayılar ürünün kendi kaynağından okundu; hiçbiri bir müşteri sonucu değil.
- Brüt iş + şantiyedeki malzeme → brüt toplam
- Tevkifat, önceki sertifikalar, avans mahsubu, stopaj → net ödenecek
- Sertifika kendi uyarılarını kendisi yazıyor
- Altı durum kabul ediliyor; maliyet defterinin para saydığı iki tanesi
Siz rakamı girersiniz, gerisini hesap kendisi kararlaştırır.
Aşağıdaki sıra, hesabın gerçekten koştuğu sıra — tahmin edilen sıra değil. Beşinci ve altıncı an bir çift; ayrı okunduklarında beşincisi bir otomasyon vaadi gibi duruyor, birlikte okunduklarında işin gerçek biçimi oluyorlar.
-
01
Brütten ödenecek tutara giden yolda dört kesinti var.
Yürütülen kalıcı işler brüt tutarı veriyor. Üstüne şantiyedeki malzeme ekleniyor ve brüt toplam çıkıyor. Sonra sırayla tevkifat, önceki sertifikaların toplamı, avans mahsubu ve stopaj iniyor. Dördüncü kesintinin sonunda kalan şey ödenecek tutar.
Hesabın her para adımı Decimal ile, iki haneye, yarıyı yukarı yuvarlayarak yapılıyor. Sertifikanın gösterdiği tutar ile deftere düşen tutarın kuruşuna kadar aynı olmasının sebebi bu.
KuralSıra hesap gövdesinde sabit; proje bazında seçilen bir şey değil.
-
02
Tevkifat ile stopaj aynı tabana binmiyor.
Tevkifat brüt toplamdan alınıyor — yani yürütülen işin üstüne şantiyede duran malzeme de dahil edilerek. Stopaj ise avans mahsubu yapıldıktan sonraki net tutardan alınıyor. İki kesinti, iki ayrı taban.
Pratikte bunun anlamı şu: henüz hiçbir yere monte edilmemiş malzeme için de tevkifat ayrılıyor, ve stopaj tek tabana bakan bir okurun beklediğinden küçük çıkıyor. İkisi de hesabın kendi gövdesinden okundu.
Kapsamİki taban da hesap gövdesinden okundu.
-
03
Manşet ile satır detayı çeliştiğinde satır detayı kazanıyor.
Metraj satırlarını gönderirseniz brüt iş, birim fiyat çarpı gerçekleşen miktarın toplamı oluyor — ve üstteki ilerleme yüzdesi o satırların toplamından yeniden hesaplanıyor. Başlığa yazdığınız oran, satırların söylediğiyle değiştiriliyor.
Satır göndermezseniz oran sözleşme bedeline uygulanıyor. Sertifika hangi yoldan geldiğini kendi alanında yazıyor, yani rakamın nereden türediği rakamla birlikte yolculuk ediyor.
Kapsamİki kaynak yolu, ikisi de kaynakta adlandırılmış.
-
04
Sertifika, mühendisten önce sizinle tartışıyor.
Hesap kendi kendine dört uyarı yazıyor. Negatif sertifika — önceki dönemin fazla sertifikalanmış olabileceği. İlerlemenin planın gerisinde kalması, ki bu uyarı FIDIC 8.4’ü ve süre uzatımı başvurusunu adıyla anıyor. Tevkifatın FIDIC standardının üstünde olması. Ödeme süresinin FIDIC standardının üstünde olması.
Her uyarının bir ölçüldüğü şey var. İlerleme uyarısının çalışabilmesi için proje kaydında bir plan rakamının bulunması gerekiyor; diğer ikisi sizin sözleşme şartlarınızı standart olanla karşılaştırıyor.
KapsamDört koşul, hesap gövdesinden okundu.
-
05
Onaylamak dosyalamak değil; maliyet defterini oynatıyor.
Altı durum değeri kabul ediliyor, bunların dışındaki bir değer geri çevriliyor. Altısından ikisi — onaylı ve ödendi — maliyet tarafının gerçek para saydığı durumlar. Bir taslak gerçekleşen maliyet sayılmıyor.
Bir sertifika onaylı işaretlendiğinde kümülatif neti bir maliyet kategorisinin gerçekleşen alanına yazılıyor. Kayıt o sertifikanın kendi künyesine bağlı, yani aynı sertifika yeniden onaylandığında yalnız fark uygulanıyor ve tutar iki kez sayılmıyor.
KapsamAltı değer kabul ediliyor; ikisi maliyet sayılıyor.
-
06
Klavyeyi durduran kural gerçeği durdurmuyor.
Taahhüt ettiğinizden büyük bir gerçekleşen tutarı elle yazarsanız kayıt geri çevriliyor ve hangi kategoride olduğu adıyla söyleniyor. Bu bir veri girişi muhafızı: sözleşmeye bağladığınızdan fazlasını harcamış olamazsınız.
Ama aynı eşiği aşan şey bir hakediş onayıysa kayıt geçiyor ve taahhüt aşımı olarak etiketleniyor. Birincisi bir yazım hatası. İkincisi gerçek bir aşım — ve defterin geri çevirdiği bir aşım, kimsenin göremediği bir aşım olurdu.
KapsamGeri çevirme elle kayıtta; onay yolu hiçbir hata yükseltmiyor.
Bu bölümdeki her sayı — kesintiler, tabanlar, kaynak yolları, uyarılar ve durum değerleri dahil olmak üzere — ürünün kendi kaynağı ayrıştırılarak, bu sayfa yazılırken okundu. Hiçbiri bir müşteri sonucu değil.
Bütçe kayıyor, saatler nedenini aramaya gidiyor.
İki bulgu, iki ayrı çalışmadan. İkisi de kendi kapsamını kendi cümlesinde taşıyor; komşu paragraftan ödünç almıyor.
Katılımcıların projelerinin yalnızca %31’i son üç yılda bütçesinin %10’u içinde kaldı.
KPMG International · Climbing the Curve — Global Construction Project Owner’s Survey · 2015. Yüzden fazla kuruluşun yöneticisiyle yapılmış, beyana dayalı bir işveren anketidir; rapor 2015 tarihlidir.
Çalışan başına haftada 14,1 saat verimsiz faaliyet raporlanmıştır; bunun 5,5 saati proje verisini aramak ve uyuşmazlık çözmekle geçmektedir. Aynı çalışmada, dünya genelinde yeniden yapımın ortalama %52’si kötü veri ve iletişime bağlanmıştır.
PlanGrid & FMI · Construction Disconnected, 2018. Beyana dayalı anket verisidir (599 katılımcı) ve çalışmayı yaptıran PlanGrid bir inşaat yazılımı firmasıdır — yani sayı, yazılımın çözdüğünü söylediği sorunu ölçen tarafça toplanmıştır. Buraya bizim ölçümümüz olarak değil, sektörün kendi beyanı olarak ve bu çekincesiyle birlikte konuyor.
Valeur bu iki oranı değiştirdiğini söylemez. Valeur’ün yaptığı, hakedişin içindeki her kesintiyi kendi tabanıyla ve kendi sırasıyla yazılı hâle getirmek; onaylanan tutarı elle bir yere kopyalanmayı bekleyen bir rakam olmaktan çıkarıp maliyet kategorisine kendi künyesiyle bağlamaktır.
İki kutunun da çekincesi kendi metninde yazıyor ve ikisi de burada önemli. Birincisi 2015 tarihli, beyana dayalı bir işveren anketi. İkincisini yaptıran bir inşaat yazılımı firması — ve bu sayfa bir inşaat yazılımı satıyor. Sayıyı, çözdüğünü söylediği sorunu ölçen tarafın topladığını bilerek okuyun; biz de öyle okuyoruz.
Madde numarası, hangi baskı olduğu yazılmadan yarım bir bilgi.
Sertifika her para satırının yanına dayandığı maddeyi yazıyor. Bu iyi bir alışkanlık ve tek başına yetmiyor: aynı konu iki FIDIC baskısında iki ayrı numarada durabiliyor.
FIDIC’in ikinci baskısı birinci baskının madde numaralandırmasını değiştirdi; aynı konu iki kitapta iki ayrı numarada durur.
FIDIC · Conditions of Contract — Birinci Baskı 1999, İkinci Baskı 2017. Bu bir istatistik değil, iki kitabı yan yana koyan herkesin doğrulayabileceği bir olgudur; bu yüzden buraya bir yüzde yazmıyoruz. Yanlış numaranın sahada ne sıklıkla yazıldığını ölçen bir sayımız yok ve tahmin etmiyoruz.
Sertifikanın yüzünde dört madde numarası duruyor; belgenin tamamında beş ayrı alt madde adı geçiyor. Valeur bunları para satırlarının yanına yazıyor. Hangi baskının numaraları olduğu sizin sözleşmenizde yazılıdır ve o karşılaştırmayı yapan siz olursunuz — bu, ürünün sizin yerinize verebileceği bir karar değil.
Bu bölümde kardeş rol sayfalarının aksine tek bir otorite var. Buraya bir okurun beklediği gün sayıları — mühendisin sertifika süresi, ödeme penceresi — ürünün kendi sertifikasına yazdığı kendi varsayılanları; ikinci bir yayına atfedebileceğimiz bir bulgu değil. İkinci bir kutu koysaydık teyit gibi görünür, teyit olmazdı. Varsayılanlar aşağıdaki tabloda, ne olduklarıyla birlikte duruyor.
Sekiz satır, hepsi kaynaktan sayıldı.
Bu sayfadaki tek oran yeri burası. Yedinci satır dört oranı birden yazıyor, çünkü bunlar hiçbir şey yazmadan devraldığınız dört sayı ve birini tek başına görmek hiçbirini görmemekten az bilgi veriyor.
- Kabul edilen hakediş durumu
- 6 · maliyet defterinin para saydığı 2 (onaylı, ödendi)
- Brütten net ödenecek tutara
- 4 kesinti, sırası sabit
- Para aritmetiği
- Decimal, iki hane, yarıyı yukarı yuvarlama
- Sertifikanın kendiliğinden yazdığı uyarı
- 4
- Sertifikada adı geçen FIDIC alt maddesi
- Yüzünde 4 · belgenin tamamında 5 ayrı numara
- Maliyet kategorisi
- 5, her birinde 4 alan: bütçe · taahhüt · gerçekleşen · tahmin
- Hiçbir şey yazmadan devralınan varsayılanlar
- Tevkifat %5 · avans %10 · avans mahsubu %20 ile %90 arası · ödeme 56 gün
- Ayrı işlem
- 9 — 5’i hakediş, 4’ü maliyet · 4’ü yazma, 5’i okuma · her biri kurum başına 60 istek / 60 saniye
Sekiz satırın hepsi bu sayfa yazılırken ürünün kendi kaynağı ayrıştırılarak okundu; işlemler ve her birinin istediği yetki de gözle değil, tek tek sayılarak çıkarıldı.
Beş soru, beş dürüst cevap.
Metrajı da bu mu alıyor?
Bu sayfadaki her şey, miktar belirlendikten sonrasını anlatıyor: birim fiyatla değerlenmesi, sertifikaya girmesi ve maliyet defterine düşmesi. Metraj satırlarını hangi araçla hazırladığınız size kalıyor; sertifika gönderdiğiniz satırları olduğu gibi alıp toplamı onlardan kuruyor ve üstteki ilerleme oranını da o toplamdan yeniden hesaplıyor.
Başlığa bir ilerleme oranı yazarsam ne oluyor?
Yanında metraj satırı da gönderirseniz satırlar kazanıyor: brüt iş onların toplamı oluyor ve oran o toplamdan yeniden hesaplanıyor. Satır göndermezseniz yazdığınız oran sözleşme bedeline uygulanıyor. Sertifika hangi yoldan geldiğini kendi alanında taşıyor, yani iki durum sonradan birbirine karıştırılamıyor.
Onayladığım hakediş maliyet defterine nasıl giriyor?
Kümülatif net tutar bir maliyet kategorisinin gerçekleşen alanına yazılıyor. Kayıt sertifikanın künyesine bağlı olduğu için aynı sertifikayı yeniden onaylamak yalnız farkı uyguluyor. Hedef kategoriyi siz söylemezseniz taahhüdü en büyük olan kategori seçiliyor. Henüz hiç kategori tanımlamadıysanız kayıt olduğu gibi duruyor ve sistem sizin adınıza bir kategori uydurmuyor.
Taahhüdü aşan bir gerçekleşen tutarı neden bazen kabul ediyor?
Çünkü iki farklı şey oluyor. Elle yazdığınız bir tutar taahhüdü aşıyorsa kayıt geri çevriliyor — sözleşmeye bağladığınızdan fazlasını harcamış olamazsınız, bu bir veri girişi hatasıdır. Aynı eşiği bir hakediş onayı aşıyorsa kayıt geçiyor ve taahhüt aşımı olarak etiketleniyor, çünkü orada olan şey bir hata değil gerçek bir aşımdır ve görünmesi gerekir.
Durumları hangi sırayla değiştirmem gerekiyor?
Altı değer kabul ediliyor: taslak, gönderildi, incelendi, onaylı, itirazlı, ödendi. Bunların dışındaki bir değer geri çevriliyor. Altısı da her an yazılabiliyor; hangisinin hangisini izleyeceğini sizin süreciniz belirliyor. Maliyet tarafının gerçek para saydığı ikisi onaylı ve ödendi.
Bir hakedişinizi birlikte açalım.
Elinizdeki bir sertifikayı satır satır geçelim: hangi kesinti hangi tabana biniyor, hangi rakam nereden türüyor ve hangi satır karşı tarafla konuşulacak yerde duruyor.