Valeur.Sözleşmeyi imzalayan siz değilsiniz. Onunla yaşayan sizsiniz.
Bir sözleşme yöneticisinin haftası maddelerden değil, tarihlerden kurulu. Sahada bir olay olur; onun anlatısı size iki gün sonra ulaşır; ve o iki gün, hakkınızın hangi tarafına düştüğünüzü belirler. Valeur bu haftayı, maddeyi bir takvime çevirerek karşılıyor: hangi olay hangi maddeyi tetikler, o madde kaç gün tanır, süre dolduğunda ne olur.
Yirmi üç FIDIC bildirim maddesi; buradaki sayılar bu sayfa yazılırken ürünün kendi kaynağından okundu.
- 23 FIDIC maddesi, tek adlandırılmış listede
- 11’i süre kısıtı taşıyor
- 11’in 3’ünde kısıt mutlak — 8.4 · 19.1 · 20.1
- 10’u sabit pencere taşıyor: 14, 21 ya da 28 gün
Bir olayın ömrü dört yerde para taşır.
Aşağıdaki dört an, tek bir olayın başına geldiği sırayla duruyor — bir ürünün kendini tanıtacağı sırayla değil. Her anın sonunda, o anı yöneten kural yazılı.
-
01
Diyelim ki olay salı günü olur, size cuma günü anlatılır.
Yirmi sekiz günlük pencerenin üç günü, olayın size ulaşmasıyla geçer. Süreyi başlatan, sizin haberdar olduğunuz an değil. Olayın kendi tarihi.
Yükümlülük kaydı olay tarihini alıyor ve kalan günü oradan sayıyor; son tarih, olay tarihinin üzerine maddenin tanıdığı gün eklenerek kuruluyor.
KuralSon gün hâlâ pencerenin içindedir. Sayaç sıfıra indiğinde kayıt tetiklenmiş durumda kalıyor; gecikmiş duruma ancak sayaç eksiye geçtiğinde dönüyor. Hangi tarihin girildiği çağıranın elinde, hesabın hangi tarihten yürüdüğü kaydın gerekçesinde yazılı.
-
02
Hangi maddenin sizi bağladığını, bağlandıktan sonra öğrenirsiniz.
Bir olayın hangi bildirim hükmünü tetiklediği çoğu zaman olay sırasında değil, talep hazırlanırken aranır. O sırada pencere çoktan kapanmış olur.
Bildirim takvimi 23 FIDIC maddesini tek ve adlandırılmış bir listede tutuyor. Her kayıt kendi tetikleyicisini, bildirimi alacak tarafı ve süre dolduğundaki sonucu aynı satırda taşıyor.
KapsamYirmi üç maddenin onu sabit bir pencere taşıyor: 14, 21 ya da 28 gün. Kalan on üçünde sözleşme “derhal” diyor. Takvim bunlara bir gün sayısı uydurmuyor; talebi 20.1’in gerçek 28 günlük çubuğuna bağlıyor ve bunu yaptığını hesabın gerekçesine yazıyor.
-
03
Bildirimi yazacak zaman, bildirimi düşünecek zamandan çıkar.
Yirmi sekiz günün bir kısmı mektubun kendisini kurmakla geçer: referans numarası, tarih biçimi, hangi ekin isteneceği.
Yirmi üç maddenin ikisi hazır bir bildirim taslağıyla geliyor: 8.4 süre uzatımı ve 20.1 talep bildirimi. Alanlar önceden dolu. Taslak proje adını, olay tanımını, olay tarihini, kalan günü ve sıra numarasını kendi alanlarına yerleştiriyor; 20.1 taslağı 28 günlük şartı karşıladığını cümle içinde söylüyor ve 84 gün içinde gelecek detaylı talebi haber veriyor.
KapsamTaslak bu iki madde için hazır duruyor. Diğer yirmi bir maddede takvim tarihi ve sonucu veriyor; mektubun kendisi sizin kaleminizden çıkıyor.
-
04
Bildirim gitti; sıra ikinci yükümlülükte.
20.1 ve 8.4’te iş bildirimle bitmiyor: bildirimden sonra 84 gün içinde detaylı talep geliyor. İki tarih var. Birinci tarihi tutup ikincisini kaçırmak, birinciyi hiç tutmamakla aynı yere çıkar.
Bu iki madde ardıl yükümlülüğü kendi kaydında ayrı bir alan olarak taşıyor; 84 gün orada yazılı duruyor ve birinci tarihin bir özelliği olarak kalıyor.
KapsamBu ardıl alan 8.4 ve 20.1 kayıtlarında bulunuyor. Diğer yirmi bir madde tek tarihle yürüyor.
Bu bölümdeki her sayı — madde sayıları, pencere günleri ve bildirimden sonraki süre dahil olmak üzere — ürünün kendi kaynağı ayrıştırılarak, bu sayfa yazılırken okundu. “Diyelim ki” ile açılan birinci an bunun dışında: oradaki gecikme varsayım, mekanizma gerçek. Hiçbiri bir müşteri sonucu değil.
Uyuşmazlık, sözleşmenin kendisinden başlıyor.
Aşağıdaki iki kutu ayrı duruyor ve ayrı kalmalı: üstteki sektörün yayımlanmış bulgusu, alttaki bizim yaptığımız iş.
2024’te inşaat uyuşmazlıklarının birinci nedeni, sözleşme belgelerindeki hata ve atlamalar oldu. Sıralamada ikinci sıra, tarafların sözleşmesel yükümlülüklerini anlamaması ve yerine getirmemesi; üçüncü sıra, işveren kaynaklı değişiklikler.
Arcadis, 15. Yıllık İnşaat Uyuşmazlıkları Raporu — Kuzey Amerika, 2025 (2024 verisi). Bu bir sıralama, yüzde değil. Kapsam: Kuzey Amerika.
Bu, sektörün ölçtüğü şey. Aşağıdaki, bizim yaptığımız şey. Bildirim takvimi 23 FIDIC maddesini tek listede tutuyor; on biri süre kısıtı işareti, bu on birin üçü kısıtı mutlak sayan ikinci bir işaret taşıyor. Bir olay bir maddeye bağlandığı anda kalan gün olay tarihinden sayılıyor ve kayıt kendi gün sayısıyla uyarı listelerine giriyor. Bunlar listenin yapısı — bir sonuç değil.
Arcadis bulgusu yayımlanmış bir sıralamadan alındı; yanındaki Valeur cümlesi ürün kaynağından okundu. İki kutu arasındaki dikiş bilerek görünür bırakıldı.
İhbar, bazı formlarda hakkın ön koşuludur.
Bu bölüm iki ilkeyle yürüyor ve bilerek oransız kaldı.
İhbar, bazı standart sözleşme formlarında hak doğuşunun ön koşulu olarak düzenlenmiştir.
Society of Construction Law, Delay and Disruption Protocol, 2. Baskı, 2017.
Ön koşula uygun biçimde verilen ihbar talep hakkını ayakta tutar; koşul karşılanmadığında hak düşer.
Pinsent Masons, Out-Law Analysis, 2023.
Takvim bu iki ilkeyi birer alan olarak taşıyor: bir madde kaydı süre kısıtlıysa işaretli duruyor, kısıt mutlaksa ikinci bir işaret daha taşıyor. Yirmi üçün üçü bu ikinci işareti taşıyor: 8.4 (28 gün), 19.1 (14 gün) ve 20.1 (28 gün). Kaydın kendi terimi mutlak süre kısıtı. Yukarıdaki hukuki niteleme alıntıların, kaydın değil.
Bu bölümde bilerek yüzde kullanmıyoruz. Kaç talebin süre kısıtından düştüğü, elimizde yayımlanmış bir oran olarak duran bir sayı değil; veri gizli tahkimde kalıyor. Buraya konacak makul görünen bir sayı, yanındaki iki alıntıdan geliyormuş gibi okunurdu — doktrinin en tehlikeli noktası tam burası.
Takvimin olgu tabanı, tek tabloda.
Takvimle ilgili her sayı aşağıdaki satırlardan geliyor. Yıllar ve kaynaklar yukarıda, kendi kutularında. Dördüncü ve beşinci satır bir çift olarak okunmalı: birincisi bir broşürün tek başına basacağı olgu, ikincisi onu dürüst kılan on üç madde.
- İzlenen madde
- 23 FIDIC bildirim maddesi, tek adlandırılmış listede
- Süre kısıtı taşıyan
- Yirmi üçün on biri
- Mutlak süre kısıtı taşıyan
- On birin üçü: 8.4 (28 gün), 19.1 (14 gün), 20.1 (28 gün)
- Sabit pencere taşıyan
- Yirmi üçün onu; pencereler 14, 21 ve 28 gün
- Süresini sözleşmeden alan
- Yirmi üçün on üçü. Sözleşme “derhal” diyor; takvim talebi 20.1’in 28 günlük çubuğuna bağlıyor ve gerekçesini kaydın içine yazıyor.
- Hazır bildirim taslağı
- Yirmi üçün ikisi: 8.4 ve 20.1
- Bildirimden sonraki yükümlülük
- 8.4 ve 20.1’de, 84 gün içinde detaylı talep
Bu satırların hepsi, ürünün kendi kaynağı ayrıştırılarak bu sayfa yazılırken okundu — arama sonucuyla değil, liste gerçekten yüklenip sayılarak.
Sözleşme yöneticisinin sorduğu beş soru.
Takvim kaç maddeyi izliyor, listeyi görebilir miyim?
Yirmi üç FIDIC bildirim maddesi. Liste kaynakta tek bir yerde duruyor ve her kaydın yanında tetikleyicisi, bildirimi alacak taraf, tanınan gün ve süre dolduğundaki sonuç yazılı. Yirmi üçün on biri süre kısıtlı olarak işaretli; bu on birin üçünde kısıt ayrıca mutlak olarak işaretli. Listeyi görüşmede satır satır açıyoruz.
Bildirim mektubunu sistem mi yazıyor?
İki madde için taslak metin hazır: 8.4 süre uzatımı ve 20.1 talep bildirimi. Taslak proje adını, olay tanımını, olay tarihini, kalan günü ve referans numarasını yerleştiriyor. Diğer yirmi bir madde için takvim tarihi ve sonucu veriyor; mektup sizin kaleminizden çıkıyor.
Sayaç ne zaman başlıyor — olay günü mü, benim öğrendiğim gün mü?
Olay tarihinden. Kalan gün, son tarih eksi bugün olarak hesaplanıyor. Sayaç sıfıra indiğinde kayıt hâlâ tetiklenmiş durumda; eksiye geçtiğinde gecikmiş duruma dönüyor. Hangi tarihin girildiği sizin elinizde, hesabın hangi tarihten yürüdüğü kaydın gerekçesinde yazılı.
Bildirimi gönderdim. Sonrası?
20.1 ve 8.4’te bildirimden sonra 84 gün içinde detaylı talep geliyor. Bu ikinci tarih birinci kaydın kendi alanında duruyor ve ayrı bir hatırlatma listesinden bağımsız kalıyor.
Uyarılar ne zaman kırmızıya dönüyor?
Sıfır ile yedi gün arasındaki kayıtlar uyarı listesine giriyor ve bu liste ikiye ayrılıyor: üç gün ve altı kritik, üç ile yedi gün arası yüksek. Sekiz ile yirmi bir gün arası yaklaşan listesinde duruyor. Yirmi bir günden uzak kayıtlar takvimde kendi tarihleriyle bekliyor ve süre yaklaştıkça bu listelere giriyor.
Kendi sözleşmenizin bildirim takvimini görün.
Otuz dakika. Elinizdeki bir sözleşmeden bir olay seçelim; hangi maddeye düştüğünü, kaç gün tanıdığını ve süre dolduğunda ne olduğunu birlikte okuyalım.